Kansızlık (Anemi) Nedir?
Anemi ya da kansızlık, vücutta yeterli miktarda sağlıklı kırmızı kan hücresi veya hemoglobin proteininin olmaması durumudur. Anemi, kan testlerinde düşük hemoglobin veya hematokrit seviyeleri ile teşhis edilir. Aneminin belirtileri arasında aşırı yorgunluk, ellerde ve ayaklarda soğukluk, soluk cilt, kırılgan tırnaklar ve nefes darlığı bulunabilir. En yaygın anemi türü demir eksikliği anemisidir ve geçici veya kronik olabilir.
Anemi, vücuttaki kırmızı kan hücrelerinin, hemoglobin veya toplam kan miktarının yetersiz olduğu bir durumdur. Bu durumda, organlara yeterli oksijen taşıyacak kadar sağlıklı kırmızı kan hücresi veya hemoglobin bulunmaz. Anemide, yorgunluk, soluk cilt, nefes darlığı, baş dönmesi ve hızlı kalp atışı gibi belirtiler görülebilir.
Kırmızı kan hücresi üretiminin eksikliği ve önemli vitamin ve minerallerin eksikliği anemiye neden olabilir. Kanın litre başına erkeklerde 130 gram, kadınlarda 120 gram, yeni doğanlarda ise 140 gramın altında hemoglobin seviyesine sahip olması anemi olarak kabul edilir.
Anemi her yaşta erkek ve kadında görülebilir, ancak genç kadınlarda demir eksikliği anemisi daha sık görülür. Bu durum genellikle regl dönemlerinde aşırı kan kaybından kaynaklanır.
Kansızlık geçici veya kronik olabilir ve çeşitli ilaçlar, tedaviler ve beslenme programlarıyla etkisi azaltılabilir.
Kansızlık Neden Olur?
Aneminin 4 temel nedeni vardır: kan kaybı, kırmızı kan hücrelerinin üretiminde eksiklik, kırmızı kan hücrelerinin hızlı bir şekilde yok olması ve vücudun vitamin ve minerallere (demir, B12 vitamini ve folik asit) ihtiyaç duyması ancak bunları yeterince alamamasıdır.
Kan kaybına bağlı anemi genellikle kadınlarda adet kanamaları, mide veya bağırsak kanamaları, trombosit veya pıhtılaşma faktörlerindeki azalmalar gibi durumlardan kaynaklanır. Kırmızı kan hücrelerinin üretiminde sorun olması ise çeşitli kronik hastalıklar, kemik iliği kanserleri (lösemi) ve kalıtsal hastalıklara bağlı olabilir. Ayrıca bazı ilaçlar, otoimmün hastalıklar, kanserler, hamilelik, bebeklik, ergenlik ve ileri yaş da aneminin nedenleri arasında sayılabilir.
Vücudun kırmızı kan hücrelerini üretebilmesi için B12 gibi vitaminler ve folik asit (B9) gibi minerallere ihtiyacı vardır. Demir eksikliği anemisinin en yaygın nedeni, vücutta yeterince demir olmamasıdır. Demir, oksijen taşınmasını sağlayan hemoglobinin temel bir bileşenidir. Vücutta demir az olduğunda, hemoglobin az üretilir ve oksijen taşınması etkilenir. Demir eksikliği anemisi kadınlarda erkeklere göre daha yaygındır ve genellikle fazla âdet kanaması veya yetersiz beslenme nedeniyle ortaya çıkar.
Kansızlık Türleri Nelerdir?
Kansızlık, aplastik, hemolitik, megaloblastik ve pernisiyöz olmak üzere dört türe ayrılır.
Aplastik anemi kemik iliğindeki hücrelerin bağışıklık sistemi tarafından yok edilmesi sonucu oluşur. Bu durumda, yeterli kan üretilemez ve kırmızı kan hücreleri ile diğer kan hücrelerinin sayısı azalır.
Hemolitik anemi ise kırmızı kan hücrelerinin normalden önce yıkıma uğrayıp yok olduğu durumdur. Kemik iliği yeterli hızda kan hücreleri üretemez ve anemi gelişir. Bu tür aneminin birçok nedeni olabilir, örneğin vücudun kendi antikorlarının kırmızı kan hücrelerini parçalamasıyla oluşan otoimmün hemolitik anemi de bunlardan biridir.
Megaloblastik anemi, DNA sentezinde sorun olduğunda ortaya çıkar. Bu genellikle B12 vitamini veya folik asit eksikliğinden kaynaklanır. Bu durumda, alyuvarlar normalden daha büyük olmasına rağmen normalden daha az üretilir.
Pernisiyöz anemi ise B12 vitamini eksikliğinden kaynaklanan bir tür otoimmün anemidir. B12 vitamini, kan oluşumu için gereklidir ve mideden emilir. Bu hastalıkta, vücudun kendi antikorları B12 vitamini emilimini engeller.
Kansızlık Belirtileri Nelerdir?
Yorgunluk, baş ağrısı, zor nefes alma, hızlı kalp atışı, solgun cilt ve soğuk eller/ayaklar kansızlık belirtilerindendir.
- Halsizlik ve yorgun hissetme: Kırmızı kan hücreleri veya hemoglobin yetersizliği, organlara yeterince oksijen gitmesine engel olabilir. Bu da halsizlik, yorgunluk ve enerji eksikliği hissi yaratabilir.
- Baş ağrısı: Organlar yeterince oksijen alamadığında, beyindeki kan damarları genişleyebilir ve bu da baş ağrısına neden olabilir. Bu durum aynı zamanda baş dönmesine de yol açabilir.
- Baş dönmesi: Beyne yeterince oksijen gitmediğinde, baş dönmesi gibi belirtiler görülebilir.
- Nefes darlığı: Vücut yeterince oksijen alamadığında, nefes darlığı gibi semptomlar ortaya çıkabilir.
- Kalp atışının hızlanması: Kanın oksijen seviyesi düştüğünde, kalp daha fazla çalışarak durumu dengelemeye çalışabilir. Bu durum kalp atışlarının hızlanmasına ve düzensiz olmasına neden olabilir. Anemi tedavi edilmezse, kalp ve damar hastalıklarına yol açabilir.
- Cildin soluklaşması: Kansızlık, cildin kan akışını azaltabilir ve bu da solgun bir cilt görünümüne neden olabilir.
- El ve ayaklarda soğukluk: Kansızlık, vücuttaki kan dolaşımını etkileyebilir ve bu da el ve ayaklarda soğukluk hissine neden olabilir.
- El ve ayaklarda karıncalanma: Kan dolaşımındaki zayıflık, el ve ayaklarda karıncalanma hissine neden olabilir.
- Tırnakların kırılgan olması: Demir eksikliği, hemoglobin üretimini etkileyebilir ve bu da tırnakların kırılgan hale gelmesine yol açabilir.
- Konsantrasyon bozukluğu: Kansızlık, bazı durumlarda konsantrasyon sorunlarına neden olabilir.
- Agresif ve sinirli olma: Özellikle çocuklarda, kansızlık sinir sistemini etkileyebilir ve davranışlarda değişikliklere yol açabilir.
